پاسخ خودآزمايي هاي نقد ادبي پيش دانشگاهي /رشته علوم انساني
|
پاسخ خودآزمايي هاي نقد ادبي پيش دانشگاهي – رشته علوم انساني گردآوري : عين الله اسدي گرجي
خودآزمايي تعاريف و انواع نقد (درس دهم ) 1- نقد ادبي چيست ؟ بررسي همه جانبه ي يك اثر ادبي و تشخيص محاسن و معايب سخن و نشان دادن بدو خوب اثر ادبي 2- آيا نقد ادبي ممكن است در عالم ادبيات موجب تحول گردد ؟ بله ، نقد ادبي هنر متعالي را رواج مي دهد 3- آيا فايده ي نقد ادبي صرفاً براي خواننده ي اثر ادبي است يا نويسنده و شاعر هم از آن برخوردار مي شود ؟ فايده ي نقد ادبي صرفاً براي خواننده ي اثر ادبي نيست بلكه براي كساني كه به ابداعات ادبي دست مي يازند خاصه كساني كه در اين راه تجربه ي كم تري دارند ارزش و فايده ي فراوان دارد زيرا هم به آنان راه واقعي را نشان مي دهد و هم آنان را از كج روي ها و يا زياده روي هاي بي مورد باز مي دارد و به راه درست و واقعي هنر رهنمون مي شود . ص 79-80 4- به نظر شما در چه صورتي نقد ادبي مضر و گمراه كننده است ؟ زماني كه نقد با غرض همراه باشد و مايه ي اصلي آن قضاوت راستين و بينش و آگاهي نباشد . ص 80 5- چه كساني اهميت نقد ادبي را انكار كرده اند ؟ چرا ؟ برخي شاعران و نويسندگان زيرا مي ديدند كه عده اي از نقادان مغرضانه و بدون آگاهي و بينش كافي به نقادي مي پرداختند و فكر مي كردند كه منتقدان همان افراد ناتوان در شعر و هنر هستند كه خود از عهده ي آفرينندگي بر نيامدند و خود شاعر و هنرمند نيستند. 6- تكليف دانش آموزي. 7- وظيفه ي منتقد در بررسي يك اثر ادبي چيست ؟ منتقد بايد با ديد و وجدان علمي و دور از هر نوع نظر شخصي و با ميزان هاي علمي و منطقي به كار نقد و نقادي بپردازد و نقد خودرا از هرنوع شايبه ي غرض دور نگه دارد و اثر را از جنبه ي محتوا و شكل ظاهر آن مورد بررسي قرار دهد . ص 81-82 8- آيا منتقد بايد در بررسي يك اثر ادبي صرفاً به محتواي آن بپردازد يا آن كه لازم است آن اثر را از لحاظ شكل ظاهر ، زيبايي هاي لفظي و يا فن و تكنيك نيز مورد بررسي قرار دهد ؟ منتقد ادبي گذشته از نقد معني و محتوا بايد به نقد لفظ و شكل ظاهر بپردازد و نشان دهد كه زيبايي هاي ظاهري يا لفظي كه غالباً تاحد زيادي مايه ي ايجاد هيجان و شورانگيزي يك اثر ادبي مي شود ، چه ارزش و اهميتي دارد . ص 80-81 9- آيا ذوق به تنهايي مي تواند براي يك اثر ادبي ملاك نقد باشد ؟ خير ، زيرا غالباً مايه ي گمراهي مي شود و حقيقت مطلق يك اثر ادبي را به خوبي نشان نمي دهد . ص 81 10- چه ميزان و محك واقعي براي ارزيابي آثار و ابداعات ادبي در اختيار ماست ؟ آثاري كه در ادبيات جهان در نزد اكثر مردم به عنوان آثار اصلي و خالص و قابل قبول ، شناخته شده اند . ص 82 11- مقاله اي تحت عنوان شناخت من از نقد ادبي بنويسيد . تكليف دانش آموزان است. 12- از انواع نقد ادبي كداميك مربوط به شكل ظاهرِ اثر است و كدام يك با محتوا يا درون مايه ي اثر ارتباط دارد ؟ نقد لغوي ، فني ، زيبا شناسي مربوط به شكل ظاهري اثر و نقد اخلاقي ، روان شناسي و .. مربوط به محتوا و درون مايه است . ص 82 13- كدام يك از انواع نقد از قديم ترين ايام مورد توجه بوده و كدام يك از پديده هاي دنياي جديد است ؟ نقد لغوي ، فني ، اخلاقي از قديم ترين ايام مورد توجه بوده است . نقد روان شناسي و اجتماعي از پديده هاي دنيايي جديد است . 14- منظور از نقد لغوي چيست ؟ بررسي و ارزيابي كاربرد زبان و اصول و قواعد آن در يك اثر ادبي است . ص 82 15- آيا نويسنده يا شاعر مي تواند از قواعد زبان سر باز زند و يا آن را ناديده بگيرد ؟ خير، رعايت نكردن قواعد زبان نه تنها براي شاعران و نويسندگان درجه دوم ، عيب محسوب مي شود بلكه براي شاعران بزرگ نيز اگر فايده ي بلاغي به همراه نداشته باشد ، نقص و نارواست زيرا شاعر و نويسنده معني را دچار ابهام مي كند. ص 83 16- در نقد لغوي غير از خلق تعبيرات و تركيبات زيبا چه نكاتي بايد مورد توجه قرار گيرد ؟ بررسي نحوه ي كاربرد كلمات / رعايت يا عدم رعايت قواعد دستوري و ارزيابي آن ها / بررسي مترادفات / بررسي موارد اطناب و ايجاز / بررسي كاربرد ادات و دقت در آن و اشتقاق كلمات ومعاني آن ها 17- تكليف دانش آموزان است . 18- منظور از نقد فني چيست ؟ منظور از نقد فني ، بررسي چگونگي كاربرد فنون بلاغي در شعر و نثر و ميزان ارزش و اعتبار آن است . ص 85 19-نقد فني در عربي و فارسي به وسيله ي چه كساني رواج مي يابد و چه كتاب هايي در اين باره نوشته شده است ؟ نقد ادبي در ادب عرب به وسيله ي: قدامه بن جعفر ، ابوهلال عسكري ، عبدالقاهر جرجاني و در ادب فارسي به وسيله ي: رشيد الدين و طواط ، شمس قيس رازي رواج يافته است . كتاب ها در اين زمينه عبارتند از : 1- نقد الشعر في البديع ، ((نقد النثر)) از قدامه بن جعفر 2- معاني الادب ، صناعتي النظم و النثر از ابوهلال عسكري 3- اسرار البلاغه ، دلائل الاعجاز از عبد القاهر جرجاني 4- المعجم في معايير اشعار العجم از شمس قيس رازي 5- حدائق السحر في دقائق الشعر از رشيد و طواط 6- ترجمان البلاغه از محمدبن عمر رادوياني 20- آيا با دانستن اصول بلاغت مي توان به خلق و آفرينش اثر ادبي نايل آمد ؟ خير ، گوينده يا نويسنده بايد آن اصول و قواعد را به عنوان ميزان سلامت و مقياس راستي و قريحه ي خويش به كار گيرد . ص 85 21- چه عاملي موسيقي كلام را بوجود مي آورد ؟ الف) كميت و ريتم يعني ايقاع (واحدهاي متقارن و تكراري يك وزن ) ب) هماهنگي حروف ص 86 22- استعاره و تشبيه و مجاز را تعريف كنيد و مثال هايي براي هر يك از شعر فارسي پيدا نماييد . تشبيه : در لغت ، مانند كردن چيزي است به چيزي ديگر در يك يا چند صفت و در اصطلاح علم بيان تشبيه ادعاي همانندي چيزي است با چيز ديگر دريك يا چند صفت و داراي 4 ركن است : 1- مشبه : آنچه كه مانند مي شود. 2- مشبه به : آنچه مشبه ، به آن مانند مي شود. 3- ادات تشبيه : واژه هايي كه شباهت را به وسيله ي آنها نشان مي دهند مثل : چون ، چو ، همچو، همچون ، مانند، همانند، بسان ، مثال ، مثل ، به صورت ، به كردار ، به رنگ ، چنان ، مانا، به مثل ، پنداري ، گويي و... 4- وجه شبه : صفت يا وجه مشتركي كه بين مشبه و مشبه به وجود دارد اگر چو غنچه فرو بسته است كار جهان تو همچو بادبهاري گره گشا مي باش ادات تشبيه مشبه به وجه شبه مشبه مشبه ادات تشبيه مشبه به وجه شبه مجاز: هرگاه واژه اي در معني غير حقيقي خود به كار رود به شرط آن كه بين معني حقيقي و غير حقيقي علاقه و رابطه اي وجود داشته باشد . 1- سر آن ندارد امشب كه بر آيد آفتابي چه خيال ها گذر كرد و گذر نكرد خوابي مجاز (علاقه محليه ) به معني قصد ونيت استعاره : از نظر لغت ، به معني عاريه خواستن و لغتي را به جاي لغت ديگر به كاربردن است استعاره ، تشبيهي است كه يكي از طرفين آن حذف شده باشد يا مجازي است كه علاقه ي آن شباهت است با وجود قرينه اي كه ذهن را از معني حقيقي دور كند و به معني غير حقيقي برساند. نكته : در تشبيه ، ادعاي همانندي است ولي در استعاره ادعاي يكساني است الف) هزاران نرگس از چرخ جهان گرد فروشد تا برآمد يك گل زرد استعاره از ستاره استعاره از خورشيد خودآزمايي درس يازدهم (تعاريف و انواع نقد) ص 96 1- اساس نقد زيبايي شناسي را در نظريه ي چه كساني مي توان پيدا كرد ؟ «كالريج » انگليسي و« ادگار آلن پو» امريكايي ص 89 2- نظريه هاي « پارناسين » درباره ي هنر چيست؟ هنر، خلق زيبايي است و هنر وسيله نيست بلكه هدف است و هنرمند فقط بايد به فكر زيبايي باشد شاعر پارناسين عقيده دارد كه شعر نبايد بخنداند و نه بگرياند بلكه فقط زيبا باشد و هدف خود را در خود بجويد . 3- عزرا پوند درباره ي شعر چه نظري ابراز داشته است ؟ شعر تنها عبارت از الهام نيست بلكه بيشتر نوعي حرفه و صنعت است كه شاعر بايد درآن ابزار كار خود را به درستي به كار بيندازد . 4- تي . اس . اليوت در نقد شعر چه نظر خاصي دارد ؟ شعر را به عنوان يك پديده ي مستقل به كار مي گيرد و معتقد است كه شاعر در سرودن شعر از هيجانات و شخصيت خود مي گريزد ، از اين رو منتقدان را تشويق مي كند كه از بررسي حقايق زندگي شاعر روي برتابند و به مطالعه دقيق فن شعر بپردازند . 5- هنر محض چيست ؟ آيا مي توانيم در شعر فارسي نمونه اي از هنر محض را پيدا كنيم ؟ منظور از هنر محض ، اين است كه هدف شاعر يا نويسنده از خلق يك اثر هنري فقط زيبايي است نه اين كه از هنر به عنوان وسيله اي براي بيان انديشه و احساس خود استفاده كند. درشعر فارسي ، قصايد منوچهري از اين نوع شعر است مثل شعر : (گويي بط سفيد جامه به صابون زده است ) 6- ايماژ را تعريف و خصوصيات آن را بنويسيد ؟ به معني تصوير يا صورت هاي خيال انگيز شاعرانه و ايماژيسم مكتب تصوير گرايي است . خصوصيات اين مكتب عبارتند از : در شعر گرايش به زبان ساده ، ابداع اوزان تازه ، آزادي در انتخاب موضوع و مخصوصاً به كارگرفتن مجاز و تصوير را توصيه مي كند . در اين مكتب ، ارائه تصوير مستقيم شيء ، توجه به جزئيات امور و اجتناب از حشوواطناب ، توجه به امور محسوس و جزئي درشعر به جاي توجه به احوال كلي و انتزاعي توصيه مي شود. ص 90 7- افلاطون در باب شعر چه مي گويد ؟ افلاطون درشعر و درام به تاثير اخلاقي و اجتماعي آن توجه مي كند و شعر و ادب را طرد و انكار مي كند چون او معتقد است كه شعر ممكن است باعث فساد اخلاقي جوانان شود. ص 91 8- نويسندگان و فلاسفه ي اروپايي ميان اخلاق و هنر چه روابطي مي جستند ؟ براي يك اثر ارزنده ي ادبي ، گذشته از زيبايي صورت ، غايت اخلاقي نيز لازم مي شمردند و به طور كلي ، هنر درخدمت ارزش هاي اخلاقي باشد و عشق و علاقه به تقوي را تقويت كند و انسان را از زشتي بي زار كند . ص 91 9- آيا در ايران نقد اخلاقي وجود داشته است ؟ بلي ، به علل وجود بعضي مسائل سياسي و اجتماعي شديداً مطرح مي شود و بسياري از تجدد طلبان و مشروطه خواهان براي شعر شرط اخلاقي و اجتماعي قايل مي شوند. ص 92 10-كدام يك از شاعران ايراني بيش تر به اخلاق و فضيلت هاي اخلاقي توجه داشته اند ؟ ناصر خسرو ، فردوسي ، نظامي ، سعدي و 11- آيا شاعران دوران جديدتر به نقد اخلاقي گرايش نشان داده اند ؟ بلي ، به دليل بعضي مسائل سياسي و اجتماعي ص 92 12- تكليف دانش آموزان است. 13- عقيده هيپوليت تن در باب ادبيات چيست؟ هيپوليت تن ، منتقد مشهور فرانسوي ادبيات را محصول ((زمان )) ، ((محيط اجتماعي )) و ((نژاد)) مي داند . ص 93 14- در آلمان ((گئورگ كاريز)) و ((برتولت برشت )) ، در فرانسه ((ژان پل سارتر)) و ((كامو)) ص 93 15- نظر ان پل سارتر در باب ادبيات چيست ؟ سارتر به استبداد و ابتذال با چشم نفرت و انكار مي نگرد و براي ادبيات نوعي مسئوليت و تعهد اجتماعي قايل مي شود . ص 93 16- آيا شاعران قديم ايراني تحت تاثير زندگي اجتماعي بوده اند ، و جريانات اجتماعي در شعرشان تاثير داشته است ؟ بلي ، اوضاع و جريانات اجتماعي در شعر شاعران قديم مانند فردوسي ، مولوي ، عطار ، ناصرخسرو ، حافظ ، خيام تاثير داشته است . 17- در دوره ي مشروطه يا بعد از آن در ايران چه كساني هدف ادبياترا در مسايل اجتماعي مي جستند ؟ از شاعران اديب الممالك فراهاني ، علي اكبر دهخدا ، نسيم شمال ، ملك الشعراي بهار ، ميرزاده ي عشقي و از ميان نويسندگان ميرزا ملكم خان ، ميرزا آقاخان كرماني ، زين العابدين مراغه اي و عبدالرحيم طالبوف تبريزي ، شعر را در خدمت اجتماع و سياست مي دانند و از آن براي بيدار كردن مردم استفاده مي كنند. 18- چرا نقد تاريخي به تنهايي قادر به درك و تحليل واقعي يك شاهكار ادبي نيست ؟ زيرا معمولاً نقد تاريخي ، به يك اثر ادبي به عنوان يك امر ذوقي و هنري كم تر نگاه مي كند و همچنين يك شاهكار بزرگ ادبي غالباً از محيط واجتماع خود فراتر است چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثير لاشعور به وجود مي آيد . 19- شناخت زمان و مكان خاص و يا زندگي واقعي شاعر يا نويسنده براي درك يا لذت بردن از يك اثر ادبي تا چه حد لازم است ؟ شناخت زمان و مكان خاص يا زندگي واقعي شاعر يا نويسنده براي درك يك اثر ادبي كافي نيست زيرا يك اثر ادبي فراتر از محيط و اجتماع است و همچنين ممكن است شعر و اثري بي نام كه از جهت شور انگيزي و دل ربايي جالب باشد هر چند زمان گوينده و نويسنده آن معلوم نباشد باز مي تواند مورد توجه قرار گيرد . ص 95 20- آيا فايده ي تحقيقات تاريخي در مورد آثار ادبي صرفاً متوجه ادبيات مي شود يا نه ؟ خير ، بيش تر متوجه تاريخ ، جامعه شناسي ، مردم شناسي و گاه روان شناسي مي شود . ص 95 21- در نقد تاريخي چه تحقيقات و شناخت هايي بايد صورت گيرد ؟ 1- گذشته ي آن و نيز عصري كه پديد آورنده ي آن است به خوبي شناخته شود 2- آرمان ها و آرزوهايي كه در آن روزگار تجلياتي داشته است احساس گردد 3- تاثير آن اثر در آثار پس از خود مورد بررسي قرار گيرد4- علاوه بر اثر مورد نظر، ساير آثار آن شاعر يا نويسنده نيز مورد مطالعه و بررسي قرار گيرد. ص 95 22- آيا در نقد تاريخي بايد همه ي آثار نويسنده يا شاعر را مطالعه كرد يا مطالعه ي يك اثر يا شعركافي است ؟ نقد تاريخي هنگامي مفيد است كه ناقد تنها به مطالعه ي اثري كه از يك نويسنده در پيش رو دارد اكتفا نكند بلكه به همه ي آثار او احاطه يابد تا قضاوتش صحيح باشد. ص 95 23- تكليف دانش آموزان است به طور خلاصه : شرح حال و بررسي تاريخي احوال شاعران سبب مي شود كه خواننده شناخت بهتري از آثار شاعران پيدا كند اما اين آگاهي به تنهايي براي درك كامل ارزش هاي يك اثر ادبي كافي نيست . 24- آيا غزليلت حافظ را مي توان بدون شناخت محيط اجتماعي و احوال تاريخي خاص به خوبي درك كرد ؟ بله ، زيرا يك شاهكار ادبي غالباً فراتر از محيط و اجتماع و زمان و مكان خود است و چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثير لاشعور به وجود آيد بنابراين نمي توان صرفاً بحث پيرامون مسائل مربوط به تاريخ و زمان و مكان آن را مورد بررسي قرار داد بلكه آگاهي از محيط اجتماعي و احوال تاريخي خاص آن دوره در فهم شعر موثر است . ص 94 25- چرا منتقدان ، نقد روانشناسي را كليد ديگر اقسام نقد مي دانند ؟ زيرا نقد روان شناسي ، جريان باطني و احوال دروني شاعر و نويسنده را ادراك و بيان مي نمايد و قدرت و استعداد هنري و ذوق و قريحه او را مي سنجد و نيروي عواطف و تخيلات هنرمند را تعيين مي نمايد ص 96 26- هدف اساسي نقد روانشناسي در شناخت و بررسي آثار ادبي چيست ؟ پي بردن به عواطف و احساسات ومخيلات هنرمند و شناخت ، صفات و احوال نفساني غالب بر عصر و معاصران هنرمند است . 27- آيا با توجه به احوال روحي و نفساني اشخاص در آثار ادبي و جست و جو در زواياي روح انسان در ادبيات ، يك پديده ي كاملاً تازه است ؟ خير ، جست و جو در زواياي روح انسان از كهن ترين ايام در شعر دراماتيك يونان وجود داشته و بعدها نيز در اروپا كساني مانند ((راسين )) ، ((شكسپير)) ، ((ايبسن )) ، ونيز ((مترلينگ )) و ((داستايوسكي )) به آن پرداخته اند . ص 96 خودآزمايي درس دوازدهم : 1- موضوع شاهنامه چيست ؟ از آغاز تمدن نژاد ايراني تا انقراض حكومت ساسانيان به دست مسلمانان ص 98 2- شاهنامه به چند دوره تقسيم مي شود ؟ سه دوره : اساطيري ، پهلواني و تاريخي ص 98 3- آيا دوره ي پهلواني مفصل ترين و بهترين قسمت شاهنامه است ؟ بله ، چون رستم ، قهرمان و پهلوان شاهنامه در اين دوره حضور دارد . 4- چند تراژدي مهم از شاهنامه را نام ببريد . جنگ رستم و سهراب ، جنگ رستم و اسفنديار ، كشته شدن سياوش ، كشته شدن خسرو و از بين رفتن شيرين و ... 5- آيا تراژدي هاي شاهنامه با آنچه ارسطو در تعريف تراژدي گفته است تطبيق دارد ؟ آري ، از نظر ارسطو ، هدف اصلي تراژدي (( كتارسيس)) يعني تطهير و تزكيه نفس است . در تراژدي معمولاً قهرمان مي ميرد و مرگ دلخراش او باعث ((كتارسيس)) مي شود. اين احساس و دگرگوني روحي ، با خواندن تراژدي هاي شاهنامه از جمله رستم و سهراب پديد مي آيد. ماجراي تراژدي به وسيله كردار اشخاص پيش مي رود و به پايان مي رسد در تراژدي هاي شاهنامه از جمله رستم و سهراب نيز تغيير مسير داستان نتيجه ي خطاهايي است كه از قهرمان داستان سر مي زند . 6- هدف فردوسي از سرودن شاهنامه چه بوده است ؟ احياي زبان فارسي وتقويت روحيه ي مبارزه جويي با بيگانگان وبيگانه پرستان ومقاومت دربرابر دشمنان است . ص 100 7- شاهنامه فردوسي از حيث شكل ظاهري و شكل ذهني چه اهميتي دارد ؟ از نظر شكل ظاهري ابيات سست ولغات عربي و كلمات نا مانوس فارسي در شاهنامه بسيار اندك است برعكس از واژه هاي فارسي كه درشاهنامه بسيار است گاهي براي تاثير گذاري بيشتر بر فضاي داستان از الفاظ كهن و خشن استفاده كرده است . از نظر شكل ذهني آفريدن معاني نو ، استفاده از آرايه هاي استعاره ، مجاز و كنايه و كثرت اغراق و كاربرد تشبيهاي طبيعي و محسوس و توصيف دقيق فنون جنگ آوري ، صف آرايي و نحوه استفاده از جنگ افزارها و در نهايت آوردن مضامين عالي شعر فردوسي ممتاز شده است . 8- خصايص سبكي را از لحاظ شكل ظاهري در قطعه ي « رستم و اشكبوس » نشان دهيد . - انتخاب قالب مناسب مثنوي و بحر متقارب ( فعولن فعولن فعولن فعل ) براي توصيف صحنه هاي نبرد - واج آرايي و تكرار در بسياري از ابيات مثل : كمان به زه را به بازو فكند / به بند كمر بر ، بزدتير چند - كاربرد (( سليح )) به جاي ((سلاح )) و ((مزيح )) به جاي ((مزاح )) - كاربرد واژه ي كهن مانند ((كجا)) به جاي ((كه)) در مصراع ((دليري كجا نام او اشكبوس )) - تعداد فعل هاي پيشوندي زياد است مثل : برخروشيد ، اندر آمد ، برآويخت - كاربرد ((همي )) به جاي ((مي )) مانند همي بر خروشيد بر سان كوس - كاربرد متمم با دوحرف اضافه ((به بند كمر بر بزد تير چند )) - مقدم آوردن فعل بر ساير اجزاء جمله ((بشد تيز رهام باخود و گبر )) - كمي واژه هاي عربي 9- قطعه ي « رستم و اشكبوس » را از لحاظ شكل ذهني و توصيف و نيز از جهت گفت و گوهايي كه ميان پهلوانان در مي گيرد نقد كنيد . تشبيه از عناصر عمده ي تصوير سازي : همي برخروشيد برسان كوس / زمين آهنين شد سپهر آبنوس - استعاره و تشخيص / - فراواني آرايه ي كنايه مانند : سرهم نبرد اندر آرد به گرد - آرايه ي (( اغراق )) كه از عناصر عمده ي تصوير سازي در حماسه است مانند : همي گرد رزم اندر آمد به ابر - توصيف دقيق صحنه ها / - رجزخواني و به تمسخر گرفتن حريف 10- آيا پيش از خيام شاعران ديگر ايراني به قالب رباعي توجه داشته اند ؟ بله ، رودكي و ابوسعيد ابوالخير در قالب رباعي شعر سروده اند . 11- آيا خيام در دوران حيات خود به شاعري نيز شهرت داشته ؟ خير ، به عنوان منجم ، طبيب و رياضي دان مشهور بود. 12- نظام عروضي درباره ي خيام چه مي گويد ؟ خيام را به عنوان ستاره شناس معرفي مي كند ص 103 13- از چه زماني خيام به نام شاعر شهرت مي يابد و چه كساني نخستين بار از وي به عنوان شاعر ياد مي كنند ؟ قديم ترين فرد (( شهرزوري )) در قرن 6 و اوايل قرن 7 در كتاب (( تاريخ الحكما)) و شيخ نجم الدين رازي در قرن 7 در كتاب المرصاد العباد از خيام به عنوان شاعر ذكرشده و از اين منبع چنين بر مي آيد كه خيام از اوايل قرن هفتم به شاعري شهرت يافته است 14- آيا مي توان تعداد دقيق رباعيات خيام را تعيين كرد ؟ خير 15- فيتز جرالد كيست و با خيام چه ارتباطي دارد ؟ شاعر انگليسي قرن نوزدهم است كه رباعيات خيام را به انگليسي ترجمه كرده است . او پس از ترجمه به اعتبار شكوه رباعيات خيام ، به نام ((خيام انگليسي )) مشهور شود. 16- آيا مي توانيد بين خيام و حافظ رابطه ي فكري پيدا كرد ؟ در آثار هردو شرايط اجتماعي و سياسي و اخلاقي نابسامان جامعه انعكاس پيدا كرده و هردو شاعر از دورويي و نفاق ، عوام فريبي و رياكاري گروهي و زود باوري و سادگي گروهي ديگر اظهار شكايت كرده و بدون ترس و هراس با آن به مقابله پرداخته اند. 17- نام قديم ترين مثنوي هاي قديم ترين مثنوي هاي نظامي چيست و طرح آن چگونه است ؟ مخزن الاسرار است كه در قالب مثنوي كوتاه و مختصر مشتمل بر 2260 بيت و حاوي انديشه هايي است درباب زهد و عرفان در 20 مقاله كه در هر مقاله ضمن شرح عنوان مقاله ، يك داستان كوتاه اما پر مايه ودلنشيني مي آورد 18- خلاصه ي داستان ليلي و مجنون را بگوييد . ليلي و مجنون سرگذشت عشقي پر شور است بين جواني به نام قيس بني عامر و دختري به نام ليلي . اما به علت اختلاف ميان دو خانواده ، عشق آن دو به ناكامي مي كشد. ليلي به اجبار خانواده با فردي به نام ابن سلام ازدواج مي كند و قيس از عشق ليلي سر به بيابان مي گذارد و با حيوانات مانوس مي شود و عشق چنان او را مجنون مي كند كه خبر وفات پدر و مادر و همچنين ابن سلام در او هيچ تغييري ايجاد نمي كند . سرانجام چندي بعد ليلي مي ميرد و مجنون وقتي اين خبر را مي شنود بر سر قبر او مي رود و در همان جا مي ميرد . ص 105 19- مهمترين و بهترين مثنوي هاي نظامي چه نام دارد ؟ خسرو و شيرين ص 104 20- در داستان خسرو و شيرين چه ماجراهاي فرعي وارد شده است ؟ ازدواج خسرو با مريم دختر قيصر روم ، جنگ خسرو با بهرام ، داستان عشق فرهاد و كوه كندن فرهاد ، مرگ مريم ، كشته شدن خسرو به دست شيرويه ، سرانجام تلخ شيرين و ... 21- بين روايت نظامي با روايات ديگر چه تفاوت هايي وجود دارد ؟ 1- نظامي ، شيرين را برادر زاده ي بانوي ارمن معرفي مي كند و فردوسي در شاهنامه او را يك كنيز ارمني و در كتب قديم با روايات ديگر آمده است . 2- (( اسكندر)) نظامي ، شخصيت و رفتاري متفاوت با (( اسكندر)) تاريخي دارد يعني فقط يك سردار فاتح نظامي نيست بلكه حكيمي خردمند و جهان ديده است . 3- روايت هاي نظامي با زبان و بياني كاملاً ادبي دارد و تصوير آفريني هاي فراوان و بديع به داستان ها تازگي بخشيده است . 22- شعر نظامي چه خصوصياتي دارد ؟ سرشار از تشبيهات و توصيفات زيبا و هنرمندانه است . او در انتخاب الفاظ و كلمات مناسب و ايجاد تركيبات خاص تازه و ابداع و اختراع معاني و مضامين نو دل پسند و تصوير جزئيات و نيروي تخيل و دقت دروصف وايجاد مناظر و ريزه كاري در توصيف طبيعت و اشخاص و احوال و به كار بردن صورت هاي ذهني در شمار كساني است كه بعد از خود نظيري ندارد . ص 106 23- چرا در فهم شعر نظامي گاه با دشواري هايي مواجه مي شويم ؟ به علت يافتن معاني تازه و ابداع تركيبات جديد و افراط در به كار بردن لفات عربي و اصطلاحات علوم و اصول و مباني فلسفه و معارف اسلامي شعر او غالباً دشوار و پيچيده مي شودكه جز با تفسير دقيق درك آن امكان پذير نيست . ص 106 24- آيا مي توانيد خصوصيات سبك عراقي را در شعر نظامي نشان دهيد ؟ الف ) رواج حس ديني و عرفاني و مذهبي : خداوند شبم را روز گــردان چو روزم بر جهان پيروز گردان ب) كاربرد تركيبات نو و ابداع معاني مثل : سيماب كاري به معني اضطراب وپريشاني ج) كاربرد جمله هاي عربي و ضرب المثل مثل : خروس (( الصبر مفتاح الفرج )) خواند. د) كاربرد استعاره هاي مطبوع و نو مثل : كوره تنگ و سنگ استعاره از غم و اندوه ر ) كاربرد تشبيهات زيبا مثل : غرقاب غم / ز) كثرت لغات و تركيبات عربي مثل : مقبول ، معصوم ، انعام ، عرش س)اشاره به آيات و روايات واحاديث / )كاربرد اصطلاحات علمي و بسياري از افكار فلاسفه و اصول و مباني فلسفه خودآزمايي درس سيزدهم : 1- چه عاملي باعث دگرگون شدن احوال مولوي مي شود ؟ ديدار با شمس ص 110 2- بعد از شمس تبريزي چه كساني مرشد و مراد مولوي بوذنذ ؟ صلاح الدين زركوپ و پس از وفات او حسام الدين چلپي ص 110 3- مثنوي مولوي چند دفتر است، ومولوي در سرودن آن چه منابع و مآخذي را در نظر داشته است ؟ 6 دفتر ، از دو منبع عمده ي ((قرآن)) و ((حديث)) و در كنار آن منابع ديگري مثل : كليله و دمنه و آثار سنايي و عطار و نظامي بهره گرفته است . 4- حقيقت از نظر مولوي چيست و وي چگونه بدان مي رسد ؟ رسيدن به حق و اتصال انسان به حق كه از طريق كنار گذاشتن جسم و فداكردن خود و همه روح شدن حاصل مي شود. ص 112 5- به طور خلاصه بنويسيد كه مولوي در مثنوي چه مي خواهد بگويد ؟ مثنوي جلوه گاه انسان و طبيعت است ، طبيعت جلوه گاه خداوند است . درسراسر هستي ، جز خدا هيچ وجود ندارد و انسان نيز همه جا با طبيعت و اشياء در مي آميزد تا امكان رسيدن به حقيقت ممكن شود و اتصال انسان به حق از طريق تزكيه نفس و ترك هوي و هوس و عشق است ص 112 6- خصوصيات كدام سبك را مي توان در آثار مولوي ديد ؟ عراقي 7- محتواي شعر حافظ از چه مايه هايي برخوردار است ؟ ستايش آزادگي ، همين آزادگي است كه او را به (( رند )) معروف كرده است ص 116 8- آيا شعر حافظ صبغه ي اجتماعي نيز دارد ؟ بله ، حافظ شخصي است كه نمي تواند اوضاع سياسي و اجتماعي شيراز را ناديده انگارد. و در مقابل آن عكس العمل نشان مي دهد و نشانه ي روشن آن واكنش هاي تند حافظ نسبت به رفتارهاي تعصب آلود و خشونت آميز مبارز الدين است . ص 114 9- در شعر حافظ محتسب كيست و چرا حافظ با او سر ناسازگاري داشته است ؟ مبارزالدين محمد ، زيرا وقتي محمد مبارزالدين بر فارس غلبه مي كند ابواسحاق ممدوح حافظ ، را بر دروازه ي شهر به دار مي آويزد و دوره ي آسودگي و امنيت و آزادي سيزده ساله به پايان مي رسد . شهر در ميان رعب و وحشت وخشونت و تعصب غرقه مي سازد و رياكاري و تزوير و عوام فريبي و دروغ و نفاق كه زاده ي حكومت محتسب است رواج مي يابد ص 114 و115 10- چرا حافظ مي خواهد شيراز را رها كند و خود را به دياري ديگر افكند ؟ چون محيطي كه زهد ريايي و تعصب و جهل عوام آن را چنان سرد و بي روح كرده است كه ديگر براي حافظ چندان مايه ي خشنودي نيست و شاه شجاع كه هردم به رنگي مي گردد هرگز نمي تواند حافظ را راضي نگه دارد ، از اين رو شيراز براي حافظ طاقت فرسا مي شود و ناچار پس از چهل سال زندگي آن شهر را سرزنش مي كند و هوس مي كند به دياري ديگر رخت كشد . 11- چرا شاه شجاع حافظ را مي آزارد و او را تكفير مي كند ؟ حافظ كه ستايش گر آزادگي است نمي تواند جهل ، نفاق ، خودبيني و زهد ريايي درباريان ، زاهدان رياكار و متملق را تحمل كند و با تمام اين چيزها مبارزه مي كند به همين دليل نه تنها شاه شجاع او را مي آزارد بلكه زاهدان رياكار و متملق دستگاه او همواره درصدد تكفير و آزار او هستند . 12- حافظ با چه گروهي به مبارزه بر مي خيزد ؟ با زاهدان رياكار و متملق ، افراد خود بين ، منافق ، متعصب ، جاهل ، دروغگو ، عوام فريب ، ظاهر بين ، حاكمان ظالم و ستمگر كه جامعه ي خود را در رعب و وحشت و تعصب فرو مي بردند 13- رند از نظر حافظ كيست ؟ رند درديوان او، انسان برتر، انسان كامل وانسان آزاده است .او شعر خود را رندانه و مكتب خود را مكتب رندي مي نامد 14- چرا سبك شعر حافظ را « سبك والا » خوانده ايم ؟ چون حافظ تحولي بزرگ در غزل فارسي ايجاد كرد و سبكي مستقل به وجود آورد . درشعر او بلاغت كلام و هنر تلفيق و تركيب كلمات و آفرينش هاي هنري و تصوير هاي بي نظير و صنايع معنوي ، خاصه ايجاز و ايهام ، شعر حافظ را به عالي ترين مرتبه ي خود سوق مي دهد . 15- خصايص شعر صائب چيست ؟ مضمون آفريني در شعر ، خلق مضامين بكر ، نازك خيالي ، ساختن شبيهات و استعارات و كنايات تازه و كاربرد تمثيل و ارسال المثل ، آوردن الفاظ عاميانه و معمولي و گاه پيش افتاده ، آوردن افكار و انديشه هاي عاميانه ، تركيب كلمات ، آفرينش تركيبات و تعبيرات نو . 16- چه تازگي هايي در شعر صائب مي توان ديد ؟ تازگي در مضمون آفريني در شعر ، مضامين بكر، نازك خيالي ، آنچه از لحاظ فكر و مضمون بر شاعران ديگر تا حدي اضافه دارد عرفان و حكمت است 17- كدام يك از قالب هاي شعري بيش تر مورد توجه صائب بوده است ؟ غزل 18- محتواي غزل صائب غالباً چيست ؟ مضامين اخلاقي ، عرفان و حكمت 19- دو غزل صائب را كه خوانده ايد دقيقا مورد تجزيه و تحليل قرار دهيد و خصوصيت آن ها را تشريح كنيد. كاربرد تعبيرات و تركيبات نو مانند : خار خار جست و جو ، پشت بر ديوار حيرت دادن ، شبيخون خمار ، چراغ كلك - وجود تعبيرهاي عاميانه ، مانند : دشت دشت از سايه ي مردم گريزانيم ما - در مضمون آن ، اخلاق و حكمت ديده مي شود . - مضمون آفريني و نازك خيالي و تازگي تشبيهات مانند : پشت چون آيينه بر ديوار حيرت داده ايم 20- تكليف دانش آموزان است خودآزمايي درس چهاردهم : ص 134 1- تاريخ بيهقي از لحاظ تاريخي چه اهميتي دارد ؟ به خاطر امانت داري و صداقت و صراحت در تاريخ و بيان حقايق تاريخي اهميت فراوان دارد، زيرا مورخ سعي كرده است تا آنجا كه ممكن است حقايق تاريخي را با تخيلات يا تعارفات و دروغ گويي هاي بي مورد در نياميزد و تاريخي واقعي و مستند را ارائه دهد . 2- ابوالفضل بيهقي در نوشتن تاريخ خود از چه منابع و مآخذي استفاده كرده است ؟ الف : مشاهدات و تجربيات سياسي و اجتماعي خود / ب: استفاده از كتاب هاي قابل اعتماد ج: مراجعه به افراد مورد اعتماد كه خود شاهد حادثه بودند و كسب اخبار از آن ها 3- نثر بيهقي چه خصوصياتي دارد ؟ الف : نثر داستاني ، است كه در خدمت محتواي تاريخي قرارگرفته است . ب: استفاده از اطناب و ايجاز به جا و مناسب پ : كاربرد تمثيلات و تعبيرات بليغ و زيبا 4- هنر نويسندگي بيهقي در چيست ؟ الف :كاربرد توصيفات دقيق و جزئي و هنرمندانه / ب : تجسم و تصوير هنرمندانه ي صحنه ها و اشياء و اشخاص پ : رعايت بلاغت از جهات مختلف كه كلام او را جذاب و گيرا كرده است / ج : استفاده اطناب و ايجاد به جا و طبيعي ت : كلمه آفريني كه نه تنها بر زيبايي در آهنگ كلام مي افزايد بلكه معاني و مفاهيم كامل را القا مي كند . ث : كاربرد تمثيلات و تعبيرات كه كلام او را به اوج زيبايي و بلاغت مي رساند 5- حكايت سيل غزنه را بخوانيد و خصايص نثر بيهقي را در اين حكايت نشان دهيد ؟ -كوتاهي جمله ها مثل : فرمان نمي بردند ( كاهل دار برخاستند. / باران قوي تر شد. - حذف بخشي از فعل به قرينه مثل : گروهي از گله داران در ميان رود غزنين فرود آمده بودند و گاوان بدان جا داشته . - خوش آهنگي كلام مثل : آخرها كشيده و خر پشته زده و ايمن نشسته - وجود تعبيرهاي مناسب مثل : گله داران جستند و جان را گرفتند / مدد سيل پيوسته چو لشكر آشفته در مي رسيد . - كلمه آفريني مثل : ترگونه ، كاهل وار، كوتاه گونه ، با رانك و ... - كاربرد ساخت قديمي افعال : چون ممكن شدي /، بتوانستي گذشت /، مدد سيل در مي رسيد - جابه جايي اجزاي جمله مثل : يلي بود قوي / ، اقرار كردند پيران كهن / ، محال بود برگذر سيل بودن - استشهاد به آيه ، حديث ، روايت مثل : نعوذ بالله من الاخر سين و الا صمين پيغمبر (ص) - توصيف دقيق صحنه ها و اشياء / - استفاده از نقل قول هاي مستقيم - كهنگي واژه ها مثل : پشتيوان ، نماز خفتن ، نماز ديگر و... 17-غالبا چه نكاتي بيش تر مورد توجه نويسنده ي قابوس نامه بوده است ؟ آئين هاي معمولي زندگي با مسائل عميق اجتماعي و اخلاقي و تربيتي، علوم و فنون و آيين ها وسنت هاي مختلف براي تربيت فرزند خود . 18-در تدوين ابواب و فصول اين كتاب ( قابوس نامه ) نويسنده چه شيوه اي را به كار مي گيرد ؟ در هر باب ابتدا خطاب به پسرخود ، به تعريف يا توصيف موضوع مورد نظر مي پردازد و در باب آن سخن مي گويد. سپس براي توضيح بيش تر و روشنگري مطلب حكايت يا حكايت هايي نقل مي كند كه اين حكايات يا از اجداد و پدران خود اوست يا از تاريخ گذشتگان و اميران و پادشاهان و بزرگان پيشين است . 19-نثر قابوس نامه چه خصوصياتي دارد ؟ - نثر قابوس نامه ، نثر ساده و روان است / لغات عربي درآن بسيار اندك است و اين مقدار اندك هم لغات معمولي و رايج عربي در زبان فارسي است . - لغات و اصطلاحات فارسي در آن بسيار است و ظاهراً نويسنده دربه كار بردن لغات فارسي تعمد داشته است . - اصطلاحات علمي و فني از جمله فلسفه ، نجوم ، هندسه و طب و شعر وفقه و امثال آن به كار برده است . - جمله ها كوتاه است. / - نويسنده اشعار خود را در جاي مناسب همراه با نثر آورده است 20-نثر بيهقي را با نثر قابوس نامه مقايسه كنيد . الف : نثر هر دو كتاب ساده و روان و خوش آهنگ است / ب : جمله ها و عبارت ها در نثر هر دو كتاب كوتاه است پ: لغات عربي در نثر بيهقي بيش تر و واژه هاي فارسي در نثر قابوس نامه چشم گير تر است ت: در هر دو كتاب تعبيرات زيباي فارسي به چشم مي خورد ث : حذف فعل يا بخشي از آن يا حذف بخشي از جمله در نثر بيهقي كاملاً آشكار است ج : ويژگي هاي نثر داستاني از جمله توصيف هاي جزئي و دقيق وتصوير صحنه ها و اشياء و اشخاص در نثر بيهقي بارزتر است . 10- خصوصيات نثر قابوس نامه را از نمونه اي كه خوانده ايد ، استخراج كنيد . ويژگي متن درس : الف: سادگي و رواني وخوش آهنگي مثل : تا بتواني ، از نيكي مياساي و خويشتن را به نيكي و نيكوكاري بر مردم نماي وچون نمودي به خلاف نموده مباش به زبان ديگر مگوي و به دل مباش تا گندم نماي جو فروش نباشي . ب:كوتاهي جملات و تكرار واژه ها مثل : اندرآب جست . / آب تيز همي آمد. / فتح را بگردانيد. / فتح دانست. پ: فراواني واژه هاي فارسي ت: كمي لغات عربي و همين مقدار اندك هم لغات عربي ساده و رايج هستند مثل : نجيب ، عزيز، خليفه ، جهد و... ث :كهنگي تلفظ برخي از كلمات مثل شناء و (شنا) ، اوستاد (استاد) ، اوفتادن (افتادن ) ، نبشته (نوشته ) و... ج : قديمي بودن ساخت افعال مثل : همي شد ( مي شد) ، مي شد ( مي رفت ) ، غوطه همي خوردن (غوطه خوردن ) ، بگرفتي (مي گرفتم ) / چ : تعبيرهاي فارسي مثل : از خود نمودن (وانمود كردن ) ، با چيزي بسنده نبودن ( از عهده چيزي برنيامدن ) 11- هدف سعدي از نوشتن گلستان چه بوده است ؟ هدف او آموزش مسائل اخلاقي و تربيتي است او مي خواهد آنچه از نظر اخلاق ديني خوب و پسنديده است در لباس فصيحت بيان كند و ديگران را در آنچه خود مي انديشد و مي پسندد سهيم كند . ص 131 12-آيا گلستان دنياي واقعي سعدي است ؟ بله ، دنيا آن چنان كه هست نه آن چنان كه بايد باشد. 13- چه نوع انديشه اي در گلستان وجود دارد ؟ سعدي در گلستان همه نوع انديشه با همه ي خوبي ها و بدي ها در طبقات مختلف جامعه از پادشاه گرفته تا درويش بيان كرده است و همه ي آن طبقات اجتماعي را از لحاظ روحيات و اخلاق و رفتار مورد بررسي قرار داده و به تحليل اجتماع خود پرداخته است تا ارزش هاي اخلاقي وديني كه خوددرباره آن ها انديشيده و آن ها را پسنديده رواج دهد. عناوين باب ها حوزه ي انديشه ي سعدي را به خوبي نشان مي دهد . 14- گلستان سعدي چند باب است و هر بابي اختصاص به چه موضوعي دارد ؟ گلستان هشت باب دارد : باب اول : در سيرت پادشاهان / باب دوم : در اخلاق درويشان / باب سوم : در فضيلت قناعت / باب چهارم : در فوايد خاموشي / باب پنجم : در عشق وجواني / باب ششم : درضعف و پيري / باب هفتم : در تاثير تربيت / باب هشتم : در آداب معاشرت / هر كدام از ابواب سرشار از نكات مهم اخلاقي و اجتماعي است . 15- بلاغت سعدي مربوط به چه نكاتي است ؟ الف : رعايت مقتضاي حال يعني مناسب انديشي و مناسب گويي ب : تناسب وهماهنگي بين حروف وواژه ها وجمله ها ،كاربردواژه ي مناسب كه هرواژه دركلام سعدي جاي خاصي دارد پ : به حد اعلا رساندن ايجاز در كلام يا فشرده نويسي / ت : كاربرد طبيعي و معتدل آرايه هاي ادبي ث : كاربرد آيات و احاديث / چ: استفاده از تمثيلات تاريخي مناسب ج :كاربرد لغات ، جمله ها وعبارات و اشعار عربي در حد مناسب وبه دور از تكلف و ... 16-چه تفاوت هايي بين نثر گلستان و نثر مصنوع وجود دارد ؟ الف )در نثر مصنوع كاربردآرايه هاي ادبي فراوان و بيش تر از خودِ موضوع جلب توجه مي كند اما سعدي هنرمندانه و ابتكاري عمل مي كند و برخلاف زمان خود از آرايه ها و صنايع ادبي به طور ((متعادل )) و ((طبيعي )) بهره مي گيرد ب:در نثر مصنوع نويسندگان براي بيان يك مطلب از كلمات مترادف استفاده مي كردند در صورتي كه نثر گلستان ايجاز است و گاه با چند كلمه يك حكايت زيبا با نكات ارزنده بيان مي كند . 17- هر واژه در كلام سعدي جاي خاص و معيني دارد به طوري كه اگر آن را از جاي خاص خود برداريم ، نظم و تناسب و ناچار زيبايي و لطف كلام از بين مي رود . ص 133 18- ايجاز يكي از خصوصيات نثر سعدي است . چند جمله به عنوان نمونه ذكر كنيد . برادر كه در بند خويش است ، نه برادر و نه خويش است./ هركه را زر در ترازوست ، زور در بازوست / هنر چشمه ي زاينده است و دولت پاينده / هر چه نپايد دلبستگي را نشايد / هر چه زود برآيد، دير نپايد 16- غير از ايجاز چه خصوصيات ديگري از لحاظ هنري مي توانيم در گلستان ببينيم ؟ الف :به كاربردن هر واژه در جاي مناسب / ب: موسيقي و خوش آهنگي / پ: استفاده از چاشني طنز ت: وسعت و تنوع و رنگارنگي صحنه ها و آدم و حوادث / ث : تناسب گفتارها با روحيات و شخصيت هاي افراد ج : توصيف و تجسم هنرمندانه ي مناظر و صحنه ها و اشخاص در نهايت ايجاز چ : به كارگرفتن واژه ها و تركيبات رايج / ح: استفاده از تمثيل و استشهاد به آيات و احاديث خ : كاربرد لغات و عبارات عربي / د: كاربرد اشعار عربي و فارسي / ذ: توصيف خلقيات و حالات دروني افراد. 19- تكليف دانش آموزان است.
|
چه زیباست نوشتن وقتی می دانی او می خواند ‘ چه زیباست سرودن وقتی می دانی او می شنود ‘ آمده ایم چون فکر می کنیم دراین دنیای مجازی(درحقیقی اش که پیدا نمی شود)باید جایی برای گفتگو و بحث ونظر درباره ی کتاب های ادبیات فارسی باشد . جایی برای بیان کردن مشکلات، مباحث بعضا غلط و نا مفهوم کتاب های درسی و البته نکات ظریف و جالب همین کتب. این شد که دست به زانو گرفتیم و گفتیم یا علی! و شروع کردیم .و صد البته امیدواریم که شما دبیران،دانش آموزان و دوستان گرامی در این را ه یاریمان دهید.